Ceyda Karan
Ortadogu
diğer yazılar
 
Önerdiklerim

 

 

'Büyük Seytan' ile 'Ser Ekseni'nin kesisme noktasi
Friday, December 21, 2012
Talabani’siz bir Irak’ta, bir baska içsavasin patlak vermesi isten bile degil
Ortadogu’da hayra alamet bir gelisme ara ki bulasin. Bunca karmasaya simdi de Irak’ta Cumhurbaskani Celal Talabani’nin sagliginin bozulmasi eklendi. Kimse için beklenmedik degil elbette. Tersine, epey zamandir rahatsizligi nedeniyle ‘Talabani sonrasina’ hazirlik yapilmaktaydi. Talabani, Irak’ta dengeleri saglayan ‘bas arabulucu’. Dolayisiyla Suriye’deki içsavas sürerken; Talabani’siz bir Irak’ta, Basbakan Tayyip Erdogan’in deyisiyle ‘Allah göstermesin’ bir baska içsavasin patlak vermesi içten bile degil. Hele de 2006-2007 yilinda insanlarin ‘Ömer’, ‘Hüseyin’ gibi isimlerinden ötürü birbirlerini öldürdügü mezhep kavgasinin yaralarinin hala sarilamadigi; petrol zengini Kerkük’ü odagina alan cografyadaki Arap-Kürt çatismasinin sinyallerinin verildigi bir sirada…

'ESKI TÜFEK' 
Obeziteye, diyabete, alkol ve sigara kullanimina karsin 79 yasindaki Kürt siyasetçi ‘eski tüfeklerden’. Pazartesi aksami hastaneye kaldirildiktan sonra yapilan acil müdahalenin ardindan doktorlarina bakilirsa ‘tehlikeyi atlatti’. Son yillarda sik sik tedavi gördügü Almanya’ya nakledildi. Fakat anlasilan, iyilesse dahi eski islevlerini yerine getiremeyecek. Dolayisiyla Irak’ta artik dügmeye basildi denilebilir. Nitekim yerine hemen bugün Sii Basbakan Nuri el Maliki’nin Dava Partisi’nden olan Cumhurbaskani Yardimcisi Huzeyr Huzai’nin vekalet edecegi açiklandi.

Talabani, savaslardan, iç çatisma ve sürgünlerden ayakta kaldiktan sonra isgalle devrilen Saddam’in yerine Irak’in ilk Kürt kökenli Devlet Baskani oldugundan beri, koltugunun adeta ‘dogal sahibiydi’. Irak’ta herkesle konusabilen ‘tek isim’ oydu. En son Kerkük etrafina yollanan Pesmergeler ile Maliki’nin Dicle Operasyon Gücü’nü teskin eden uzlasma onun eseri. Sonu meçhul olsa da… Yoklugu büyük sorun. Hem Irak açisindan, hem lideri oldugu Kürdistan Yurtseverler Birligi (KYB) ve Kürt siyaseti açisindan… Ve elbette tüm bölgeye etkileri açisindan…

LÜBNAN TIPINDE BIR YAPI KURULURSA
Irak’ta Amerikan isgalini izleyen süreçte Lübnan tipinde bir siyasi yapi kurulmus olunsaydi, belki daha az sikinti yasanirdi. Lübnan’da etnik kimlikler ve mezheplere dayali olarak devlet baskaninin Maruni, meclis baskaninin Sii, basbakanin ise Sünnilerden seçildigi bir sistem var. Ancak Irak’ta yok. Varilan uzlasmayla Talabani’nin bir yardimcisi Sünni digeri Sii cepheden seçilmisti. Sünni üye Tarik el Hasimi'nin durumu malum. ‘Ölüm tugaylarini’ yönetmekle itham edildi, Türkiye’ye sigindi, simdi de Katar’a yerlesti. Muhtemelen basina gelenlerde Talabani sonrasi hesaplar etkili oldu. Ikinci yardimci olan Sii El Hakim gurubundan Adil Abdül Mehdi zaten taa Mayis 2011’de istifa etmisti. Ve Maliki, yerine bir ara Dava Partisi’nden ayrilsa da geri dönmüs olan Huzai’yi seçtirmisti. Iste artik vekalet onda.

SIILER OLMADAN...
Irak’ta cumhurbaskanligi sembolik olsa da önemli. Meclisin çikardigi yasalari onayliyor, Tarik Aziz örnegindeki gibi idamlari engelleyebiliyor. Simdi Irak anayasasi, baskan öldügü yahut is göremez hale geldiginde yardimcisinin vekaletini, bir ay içinde de seçimi öngörüyor. Ilk turda üçte iki çogunluk saglanamazsa ikinci turda kalan iki aday arasinda en fazla oy alan seçiliyor. Seçilecek cumhurbaskaninin süresi de Talabani’ninkiyle sinirli. 275 vekilli Irak meclisinde Siilere ragmen birini seçtirmek mümkün degil. Yani Kürtlerin Siilerin destegine ihtiyaci var.

'ARAP DEVLETI' VURGUSU
2006 ve 2010’da isbasina gelen Maliki, Saddam’in adeta Sii versiyonu oldu. En büyük derdi Irak’i bir arada tutmak. Merkezilesme çabalarinda Arap kozunu kullaniyor. Koltugunu koruyabilmesinin sebeb-i hikmeti ise hem ABD hem de Iran için kabul edilebilecek tek isim olmasi. Yani o, ‘Büyük Seytan ile Ser Ekseni’nin kesisme noktasi... Misal radikal Sii lider Mukteda el Sadr, onu ‘diktatörlük egilimleriyle’ suçladiysa da hükümetinden çekilemiyor. Fakat bu Maliki’nin her istediginin olacagi anlamina gelmiyor. Sii adaylar arasinda Maliki’in rakibi laik Sii kanattan Iyad Allavi’nin isi çok zor. Beyaz Saray’in gönlü onda olsa da. Son dönemde sürekli “Irak bir ‘Arap ülkesi’, cumhurbaskani da ‘Arap olmali” diyen Milli Reform Hareketi lideri Ibrahim Caferi bu açidan bence daha dikkat çekici bir isim. Elbette hem basbakanlik hem de cumhurbaskanligin Siilerin elinde kalmasi zor ve su asamada sadece ‘de-entegrasyonu’ hizlandirmaya yarar.

KÜRTLERDE ADAY ÇOK AMA .... 
Fakat sadece cumhurbaskanligi degil, KYB liderligi gibi bir sinavdan geçen Kürt cephesinde de isler karisik. Ortalikta pek çok isim dolasiyor. Ogul Kubat Talabani, Washington ve Londra’ya çok yakin ve üstelik pesmerge geçmisi yok. Kürt Bölgesel Yönetimi’nin eski basbakani Berham Salih birkaç yil önce ABD ve Iran ile haleflik pazarligina giristiginden beri hem Talabani hem de esi Hero nezdinde gözden düsmüs durumda. Yine Hero Talabani, eski KYB’li basbakan Kosrat Resul, Goran’i kuran Nosirvan Mustafa, Mala Bahtiyar, Ömer Fattah, Feridun Abdulkadir yahut Disisleri Bakani Hosyar Zebari de ismi geçenler arasinda.

ASIL KILIT IRAN'IN ELINDE
Bu karmasik denklemde kilidi asil elde tutan Iran. Talabani hastaneye kaldirilir kaldirilmaz Iran cumhurbaskani danismanlari ve bir tibbi ekip Irak’a gitti. Zaten Cumhurbaskani Mahmud Ahmedinecad’in Konya ziyaretinin iptalinin açiklandigi gün, ay sonunda Bagdat’a gidecegi duyuruldu. Üstelik programinda Erbil de var. Muhtemelen Kürt siyasiler Iran’in da kabul edebilecegi bir isim üzerinde çalisacaklar.

Bu noktada ABD daha ziyade ‘dengeleyici’ unsur. Iran’a ragmen Maliki’yi ekarte edemediklerinden beri meseleye rasyonel yaklasiyorlar. Enerji anlasmalarinda örnegin Bagdat’in tezlerini savunmaktan çekinmiyorlar. Ne de olsa Sii kampi isgalle Pandora’nin kutusundan çikartan onlar.

KÜRTLERIN ELI TALABANI VARKEN KUVVETLIYDI AMA...  
Kürtlerin eli Talabani varken ‘kuvvetliydi’, oysa simdi ‘uzlastirici bir liderlik’ manasinda zayif. Kürtler su asamada ABD’ye ragmen Bagdat ile Irak’in dagilmasini derinlestirecek bir kapismaya girisebilir mi? Washington’in Iran planlarina bagli olarak degisir elbette. Ama su an pek mümkün görünmüyor. Zira yitirecekleri azimsanacak gibi degil. Irak, 100 milyar dolarlik petrol gelirine ragmen yüzde 40’lara varan issizlikle ve yoksullukla bogusuyor olabilir. Lakin enerji sirketlerinin dolustugu Kürt bölgesi iyice kalkindi, müreffehlesti. Yeni bir çatisma en basta ekonomik çikarlari zedeler.

TÜRKIYE'NIN ROLÜ?
Peki Türkiye’nin bu denklemdeki rolü? En son aralik basinda Irak’ta saha arastirmasi yapan Uluslararasi Ortadogu Baris Merkezi’nden (IMPR) Doç. Veysel Ayhan, Türkiye açisindan temel soruyu ‘hala Sünni cumhurbaskani isteyip istememek’ olarak formüle ediyor; “Türkiye’nin bir etki alani var. El Hekim grubu, bazi Siiler. Fakat tüm gruplarla müzakere yürütebilecek, arabulucu olacak düzeyde degil. Türkiye ancak ‘taraf’ olarak yer alabilir” diyor. Bence de hakli. Ayhan’in kanimca en dikkat çekici vurgusu, “Türkiye bu kez Sünni bir Arap yerine bir Kürt siyasetçinin Irak’a cumhurbaskani seçilmesi için çalisabilir” sözleri. Zira Türkiye daha önce bir Sünni cumhurbaskani için Talabani’yi engellemeye çalismis, Kürtleri de biraz küstürmüstü. Türkiye açisindan bugünkü mesele, artik Maliki’nin ve Iran’in kiskacina karsi asil icab eden Kürt cephesinin elinin güçlenmesine destek vermek
© 2013 Ceyda Karan
Avrupa Amerika Latin Amerika Afrika Ortadoğu Avrasya Asya / Pasifik Portreler