Ceyda Karan
Asya / Pasifik
diğer yazılar
 
Önerdiklerim

 

 

Banglades: Bir anadil emsali
Sunday, December 15, 2013
Cemaat-i Islami liderligini hedef alan davalar ve Abdülkadir Molla’nin idaminin gerisinde, Banglades’in derin yaralari var. Bengali dili ve kimligi üzerinden gelisen bagimsizlik mücadelesi...

Banglades‘te Cemaat-i Islami liderlerinden Abdülkadir Molla savas suçlari ve insanliga karsi suçlardan yargilanip idama mahkûm edildi ve asilarak öldürüldü. Idamlar ilk kez infaz edilmis olundu. Ama salt Molla degil, Cemaat-i Islami’nin baska liderleri hakkinda da alinmis idam cezalari var. Banglades’te bagimsizligin basini çeken Awami Birligi hükümetinin, olayi 1971’deki Bagimsizlik Savasi’nin ‘intikamina‘ çevirerek bu infazi yaptigina süphe yok. Dünya bu infaza idam cezasina ilkesel olarak karsi durusun yani sira adil yargilama ilkesinin ihlali sebebiyle tepki veriyor. Yargilamalar adil yapilabilseydi, büyük aci ve fedakârliklar belki de dünya için ibretlik bir vaka hâline gelebilecekti. Ama olmadi. Ironik olan, anketlere göre Bangladeslilerin üçte iki oraninda adil yargilama olmadigini düsünmelerine ragmen yüzde 85’in üzerinde bir oranla bunlarin devamini istemeleri. Molla geçen subatta ömür boyu hapse çarptirildiginda da, onbinlerce kisi sokaklara dökülüp cezanin asilarak idama çevrilmesine vesile olmustu.

Peki, neden? Bunun yaniti elbette Banglades’in 1971’deki Bagimsizlik Savasi‘nin bir türlü kapanmayan yaralarinda...

TÜRKIYE IÇIN DERSLER 
Güney Asya ülkesi Banglades’te yasananlar, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Özellikle de kadim bir uygarligin ‘din kardesligi‘ üzerinden bastirilmasi çabalarinin nasil ters teptigine dair... Iste bu yüzden Banglades’e resmî tarihin ötesinden bakmakta fayda var.

Banglades kralliklar ve sultanliklarin kuruldugu, 10. Yüzyil’da etkili olmaya baslayan Müslümanlik öncesinde Budhizm ve Hinduizmin hâkim oldugu altkitanin önemli uygarliklarina evsahipligi yapmis bir ülke. Britanyali sömürgeciler buraya da namli Dogu Hindistan Sirketi araciligiyla giriyor. Ve 20. yüzyilda bagimsizligina kadar kaderini belirliyorlar. Altkita uluslasma sürecinde ‘dinî hatlara‘ göre bölyönet politikasiyla idare ediliyor. Ilk örnegi 1900’lerin baslarinda Banglades’in Bati ve Dogu Bengal olarak bölünmesi. Fakat tutmuyor. Bati Bengal’deki Hindu ve Dogu Bengal’deki Müslüman aydinlarinin direnisiyle bu bölünme 1911’de sona erdiriliyor.

CINNAH'IN 'ISLAMI YOLU'
1950’lere gelindiginde bu kez büyük bölünme gerçeklesiyor. Hindistan ile Pakistan ayrilirken, Müslüman Bengaliler bu kez ayni etnik kimligi paylastiklari fakat Hindu olan Bati Bengalilerle olmak yerine Pakistan’in kurucu lideri Ali Cinnah‘in ‘Islami yolunu‘ seçiyor. Dogu Bengal’de nüfusun ezici çogunlugunu Müslüman Bengalilerin olusturdugunu, Bihariler ve yerel gruplarla Müslüman Rohinyalarin azinlikta oldugunu belirtelim. Ve Bengaliler koca Hindistan altkitasinin aralarina iki bin küsur kilometre mesafe koydugu Pakistan’la, ‘Dogu Pakistan‘ eyaleti olarak birlesiyor...

KÜLTÜREL ASIMILASYON

Fakat bagimsizliktan bir yil sonra Cinnah yönetimindeki Pakistan Bengalilere kültürel asimilasyona girisiyor. Misal Bengalce yasaklanip Urduca zorunlu dil kiliniyor. Bu baskilar ortaya Bengali Dil Hareketi’ni çikartiyor. Yani Bengali milliyetçiligi anadil talebi üzerinde yükseliyor. Cinnah’a göre Bengalce Pakistan düsmanlarinin —basta Hindistan— ‘komünistlerin, hainlerin ve devlet düsmanlarinin oyunu‘. Ancak Bengaliler ikinci sinif vatandaslar, devlet kademeleri yahut orduda yer almalari kolay degil. Merkezi hükümet sagolsun, en önemli ihracat kalemleri jütün gelirinden pek az faydalaniyorlar. Ilerleyen yillarda Bengal alfabesi yasaklanip Arapça dayatiliyor. Protesto gösterilerinde ölenler oluyor. 21 Subat 1952’de Dhakka Üniversitesi’nde ögrencilerin öldürülmesine varan olaylar, BM Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO’nun bu tarihi Dünya Anadil Günü ilan etmesine vesile oluyor. Ve büyük mücadeleler sonucunda 1956’da Bengalce Pakistan’in ikinci resmi dili kabul ediliyor.

DIKTATÖRÜN URDUCASI...

1958’de Pakistan’in Sii kökenli Cumhurbaskani Iskender Ali Mirza, General Eyyüb Han‘in askerî darbesiyle devrilirken, anayasayi fesheden Eyyüb Han, resmî dili yine Urduca yapiyor. Bu durum dil hareketini artik bagimsizlik mücadelesine dönüsmesinin de yolunu açiyor. Velhasil 1970’te yasanan büyük kasirga felaketi Bengaliler için ikinci sinif vatandaslik ve baskilar eklendiginde isyana dönüsüyor. Elbette Hindistan’in payi da büyük. Pakistan- Hindistan savasi patlak verirken, 26 Mart 1971’de bagimsizlik ilani geliyor. Bu tarihten itibaren dokuz ay sürecek ve Banglades Halk Cumhuriyeti‘yle sonuçlanacak kanli bir dönem basliyor. Iste bugün Cemaat-i Islami’nin ileri gelenlerine isnat edilen suçlamalarin temelleri bu dönemde yatiyor.

XXXXXXXXXXXX

Adaletsiz yargilamanin gölgesi

Cemaat-i Islami liderligini hedef olan yargilama, iktidardaki Awami Birligi‘nin basini çektigi 14 partinin yasal girisimine dayaniyor. Aslinda 1971’deki bagimsizlik sonrasi kurulan ceza mahkemesi, katliamlara imza atan Pakistan askerleriyle az sayida isbirlikçiyi yargilamisti. Mesele 1973’te afla noktalandi. Fakat günümüzün siyasi husumetleriyle davalar canlandirildi.

Banglades siyaseti iki siyasi hareketin çekismesi üzerinde sekilleniyor. Awami Birligi ile Banglades Milliyetçi Partisi (BMP). Awami Birligi solcu, BMP muhafazakâr kanat. BMP’nin en büyük ortagi Cemaat-i Islami. Awami Birligi, 2008 seçimlerini ezici farkla kazandi. Vaatlerinden birisi 1971’de islenen suçlarin yargilanmasiydi. 1973 yasasi zamanin Pakistan ordusuyla isbirligi eden siyasi hareketleri kapsayacak sekilde genisletildi ve gerekli yasa parlamentoda üçte iki çogunlukla onaylandi. 25 Mart 2010’da Pakistan ordusunun Isildak Operasyonu’nun 39. yildönümünde mahkeme ve sorusturma heyeti atandi.

BATI DESTEK VERDI
Kimi akademik çevrelerde bagimsizlik mücadelesi sirasinda islenen suçlar ‘soykirim‘ diye aniliyor. Ancak bagimsiz arastirmacilar bunu mübalagali buluyor. Yine de BM, Avrupa Parlamentosu ve Insan Haklari Izleme gibi uluslararasi kurumlar savas suçlarinin sorusturulmasina baslangiçta güçlü destek verdi. Zamanla yargilama skandallarla gölgelendi.
Örnegin Molla’in yargilamasinda idama sebebiyet veren ifadenin sahibi Momena 11 yasindayken ailesi öldürülen bir tanikti. Önce Biharilerin Pakistan askerleri esliginde evlerinin etrafini çevirdigini, babasinin kaçarken, “Kadir Molla beni öldürecek“ diye bagirdigini aktarmisken, sonra sözünü ettigi sahsin orada olup olmadigini bilmedigini söyledi. Hiç orada olmadigi da öne sürülüyor. Olay daha ziyade rivayetlere dayaniyor. Bunda Abdülkadir Molla katliamlarin en fazla yasandigi Dhaka’nin Mirpur bölgesinde ‘Mirpur kasabi‘ lakabiyla anilmasinin payi var. Momena’nin çocuk yastaki travmasi eklendiginde, ifadesini hukuki açidan geçersiz kaliyor.

Yine idama mahkûm olan Delwar Hüseyin Sayidi davasinda bir tanik ifade veremeden kaçiriliyor. Kuvvetle muhtemel ki polis tarafindan.

Ve son olarak da Awami Birligi’nden alti sorusturmacinin son bir ayda milletvekili adayi olduklarini ekleyelim.

DAVAYI AYDINLATAN BATI! 
Türkiye’de kimileri her tasin altinda Bati komplosu görüyor ama yargilamanin sefilligini aydinlatan yine Batililar! Aralik 2012’de The Economist dergisi mahkemenin basyargici Muhammed Nizamul Hak ve Brüksel’deki Bangladesli hukuk uzmani ve Soykirim Çalismalari Merkezi’nin direktörü Ahmet Ziyaüddin‘in görüsmelerini yayimladi. Wall Street Journal gazetesi de Ziyaüddin’in durusmalardaki rolünü ortaya seren e-posta ve Skype yazismalari. Basyargiç Hak ‘temas yasagini‘ deldigi için istifa etmek zorunda kaldi.

Bu arada Britanya Kraliçesi’nin danismani ve ceza avukati Steven Kay‘in Cemaat-i Islami liderlerinden Delwar Hüseyin Sayidi için atanan ekibin parçasi oldugunu belirtelim. Tabi Cemaat-i Islami’nin Amerikan ve Britanya baskentlerinde lobicilere 25 milyon dolar ödedigi iddiasini da...

XXXXXXXXXXXXXXXX

‘Saygin liderlere’ agir ithamlar

Cemaat-i Islami liderleri 1971’de Pakistan’dan ayriliga karsi durmus isimler. Müslüman cografyada yakindan taniniyor ve saygin Islam îlimleri olarak görülüyor. Bu yil içinde çogu idama çarptirildi. Haklarindaki ithamlar hayli agir:

» Abdülkadir Molla: 65 yasinda, idami infaz edilen ilk Cemaat-i Islami lideri. 2010’dan bu yana genel sekreter yardimcisiydi. Savcilarin iddiasina göre El Bedir‘e katildi. 344 sivilin öldürülmesi, tecavüz gibi alti suçlamanin besinden mahkâm oldu. Bangladesliler arasinda ‘Mirpur kasabi‘ lakabi var. Iddialarin tümünü reddediyordu. Subatta ömür boyu hapse mahkâm edildiginde, büyük protestolar üzerine ceza idam olarak degistirildi. Temyiz sürecinin sonucunda 12 Aralik’ta asilarak idam edildi.

» Abul Kelam Azad: Ülkeden kaçtigi için giyabinda yargilanip Ocak 2013’te idama mahkâm edildi. Isnat edilen sekiz suçlama arasinda, soykirim, tecavüz, adam kaçirma, iskence var.

» Delwar Hüseyin Seyidi: 72 yasinda. 28 Subat 2013’te soykirim, tecavüz ve Hindulari zorla Islam’a döndürme gibi ithamlardan asilarak idama mahkâm oldu. El Bedir üyesi olmakla suçlaniyor.

» Muhammed Kamaruazzam: Genel sekreter yardimcisi. Savcilar onu ülkenin kuzeyindeki Sohagpur’da Pakistan birlikleriyle beraber en az 120 köylünün katlinden sorumlu tutuyor. ‘Dullar Köyü‘ diye anilan bu köyden üç kadin aleyhinde ifade verdi. 9 Mayis 2013’te toplu cinayet, tecavüz, iskence ve adam kaçirmayi içeren bes ithamdan idama mahkâm oldu.

» Gulam Azam: 2000’e kadar Cemaat-i Islami’nin lideriydi. Banglades’in bagimsizligina Hindistan etkisi yüzünden siddetle karsi çikiyordu. 1973’te vatandasliktan çikarilmis, ancak General Ziyaül Rahman döneminde dönebilmisti. Tahrik, komplo, planlama, suça tesvik ve cinayeti önlememe ithamlarindan 15 Temmuz 2013’te 90 yil hapse mahkâm edildi. Tüm ithamlari reddediyor.

» Ali Ahsan Muhammed Mücahid: 64 yasinda. Cemaat-i Islami’nin genel sekreteri. BMP hükümetinde 2001-2006 yillarinda sosyal refah bakaniydi. 17 Temmuz’da adam kaçirma ve cinayet dâhil bes ithamdan asilarak idama mahkâm edildi. Sayisiz bagimsizlik lideri ve aydininin ölümünden sorumlu El Bedir üyesi oldugu öne sürülüyor. Suçlamalari reddediyor.

» Selahaddin Kadir Çovdhuri: BMP’nin eski vekili ve bakani. Babasi 1965’te bölünme öncesinde Pakistan’dan ayriliga karsi çikan meclisin baskaniydi. Ekimde soykirim, dinî ve siyasi sebeplerle zulmetmek gibi 23 ithamin dokuzundan suçlu bulundu. Savcinin iddiasi, babasinin Çittagong’daki evinin savasta iskencehaneye dönüstürüldügü. Bütün suçlamalari reddetti. Ailesi gözaltinda iskence gördügünü ve hapiste ölme tehlikesi oldugunu söylüyor.

» Motiur Rahman Nizami: 70 yasinda. Iki kez parlamentoya seçildi, BNP hükümetinde 2001- 2006’da bakanlik yapti. Hakkinda 16 itham var. El Bedir üyesi olarak soykirim, cinayet, kundaklama ve yagmalamalar yapmak. Ithamlari ‘tarihin en kötü yalani‘ diye niteliyor. Islam üzerine 20 kadar kitabi var.

Pakistan’in Banglades’teki ‘kollari’

1971’de bagimsizlik savasinda Pakistan ordusunun en önemli destekçileri bagimsizliga itiraz edenler. Bir kismi Urduca konusan Biharilerden olusuyor. Iddialara göre yerli isbirlikçiler Razakalar, Müslüman Birligi‘nin Nizam-i Islam, Cemaat-i Islam ve Pakistan Ulema Camiasi gibi üyeleri, ordu ve istihbarat ile isbirligi yapiyor. Üç temel gruptan söz ediliyor: Cemaat-I Islami’nin kurdugu El Bedir, Razakarlar ve El Sams.

ISILDAK OPERASYONU

Isildak Operasyonu en öne çikan bastirma operasyonu. Dokuz aylik sürede kimi 300 bin, kimileri üç milyon kisinin öldürüldügünü öne sürüyor. Pakistan’in verdigi resmî rakam 26 bin. Bengali aydinlarini hedef alan sistematik infazlar Cemaat-i Islami’ye mal ediliyor. Dokuz ayda 991 ögretmen, 13 gazeteci, 49 doktor, 42 avukat, 16 yazar, sanatçi ve mühendis öldürülüyor. Pakistan Ordusu ve milisler tarafindan Dhaka’da kaçirilip Mirpur, Muhammedpur ve Rajarbagh‘daki iskence hücrelerine konuluyorlar. En son 1999’larin sonunda Mirpur’da toplu mezar bulundu. Banglades’te 14 Aralik günü Sehit Aydinlar Günü olarak aniliyor.

TECAVÜZ BEBEKLERI 

Yine ayni dönemde 200 bin- 400 bin arasinda kadin Pakistan askerleri tarafindan tecavüze ugrayip, seks kölesi yapiliyor. Sekiz yasinda kiz çocuklarindan 75 yasindaki ninelere uzanan tecavüz vakalari sayisiz belgesele konu olmus. ‘Tecavüz bebekleri‘nin sayisi 25 bin ile ifade ediliyor. 30 milyon insan yerinden yurdundan oluyor, 10 milyon mülteci Hindistan’a kaçiyor.
Bengali milliyetçilerinin azinliklara yönelen siddeti de eksik degil. Çogu Pakistan ordusunun çekilmesi sürecinde Bengalilerin Biharileri hedef alan katliamlari var. Kimileri Bengali olmayan 150 bin kisinin öldürüldügünü öne sürüyor.

XXXXXXXXXXXXXXXX

‘Iki kadinin’ ülkesi

160 milyon nüfuslu Banglades’te siyaset ‘iki kadinin‘ tarihî rekabeti etrafinda sekilleniyor. Su anki Basbakan ve Awami Birligi’nin lideri Seyh Hasina Wacid, 1971’deki bagimsizlik sonrasi baskan olan ancak 1975’de babasi suikasta kurban giden Mucibur Rahman‘in kizi. Rakibi ise BMP’yi kuran ve 1981’de suikastla öldürülen Ziyaür Rahman‘in esi Halide Ziya. Ülkeyi bir o yönetiyor, bir ötekisi... Hasina sekülerizmi savunuyor, Halide Ziya ‘Islam’i koruyan‘ bir hükümetten yana...
Ocakta seçimler var ve anketlerde BMP önde. Fakat geçen yaz ortaklari Cemaat-i Islami yasaklandi. Ve liderlerini hedef alan yargilamanin seçimi nasil etkileyecegi belirsiz. Boykota meyleden BMP seçimlere katilim için Seyh Hasina’nin istifasi ile geçici hükümet kurulmasi sartini kosuyor. Ama seçime girecegi kesin. Peki, BMP kazanirsa Uluslararasi Savas Suçlari Mahkemesi’yle ne yapacak? Anketlere göre Bangladesliler, Hasina hükümetinin en olumlu üç adimindan biri olarak bu yargilamalari görüyor. BMP davalari devam ettirse ortagi Cemaat-i Islami’ye dokunacak. Abdülkadir Molla’nin idaminin ise seçim öncesi ortaligi daha da karistiracagina süphe yok. Siyasete sik sik müdahale eden bir ordu bulundugunu da ekleyelim

© 2013 Ceyda Karan
Avrupa Amerika Latin Amerika Afrika Ortadoğu Avrasya Asya / Pasifik Portreler