Ceyda Karan
PORTRELER
diğer yazılar
 
Önerdiklerim

 

 

Bask'asi olma kendin ol
Monday, December 14, 2009
Elmalarla armutlari toplamak mutat aliskanligimiz. Tipki Kürt sorununun çözümü için yillarca Bask sorununu baz almamiz gibi...

Elmalarla armutlari toplamak mutat aliskanligimiz. Tipki Kürt sorununun çözümü için yillarca Bask sorununu baz aldigimiz gibi, DTP’nin kapatilmasi da, çabucak Ispanya’daki Bask ayrilikçi partisi Batasuna’nin ETA örgütü ile baglantilarindan ötürü kapatilmasi; bu kapatmanin da AIHM tarafindan ‘münasip’ bulunmasindan haraketle Bask üzerinden tartisiliyor. ‘Ispanya nire, Türkiye nire; Batasuna ne, DTP ne ve hatta ETA ile PKK es mi’ diye soran yok. Neden? Zira Ispanya hakkinda da, Bask hakkinda da bilgilerimiz kliselerden ibaret. Bir takim meselelerde basimizi kaldirip diger diyarlarda yasananlara bakacagiz elbette. Ancak kaba hukuki çikarimlarla elmalarla armutlari toplamanin kendi meselelerimizi çözmeye ne menem katkisi olacagini da düsünmek lazim.
 
Öyleyse meseleye elmalarla armutlari ayirarak bakalim.
* Ispanya Türkiye’nin aksine federal yapida bir ülke. Ispanya’nin Bask ülkesinin Franco diktatörlügünün yikilmasi ve 1978’de yeni anayasayla demokrasiye geçisten bu yana özerk parlamentosu, bölgesel hükümeti, bölge baskani var. Savunma ve dis politika hariç hemen her konuda, -Bask dilinde egitimden kendi vergilerini kendi toplayip
harcamak dahil- çok genis çapli özerkligi soluyor. Yani Ispanya ve Bask’taki kosullar üniter Türkiye’dekinden bir hayli farkli.

ZENGIN BASK
* Ispanya’nin Bask ülkesi çok zengin. Hattizatinda sanayinin göbegi, Ispanyol çelik endüstrisinin kalbi. Bu durum taa 19. yüzyildaki sanayi devriminden beri böyle. Dolayisiyla Ispanya’daki Bask meselesinin ekonomik bir temeli yok. Hatta Ispanya Bask’a muhtaç dahi denilebilir. Peki ya Türkiye?
* Bask ülkesinin ahalisi, hani nasil desek, hakikaten nev-i sahsina münhasir. Irksal köken anlaminda Avrupa’daki
hiçbir soyagacina sokulamiyor. Dilleri Euskera filan da öyle. Bu öznel kosullari herkes için yenilir yutulur cinsten olmayan irkçi bir milliyetçilik yaratmis. Ispanyollarla fazla karismama kaygilari bir yana, su meshur Atletik Bilbao takiminda hala Bask’tan baska milletlerin oynayamamasiyla tezahürünü bulan türden bir milliyetçilik bu. Asagida aktaracagim türde milliyetçi sol damarin Kürtlerde bulunup bulunmadiginin yorumunu varin siz yapin...

KOYU KATOLIK GELENEK
* Bask milliyetçiliginin Katolik kimlikle Marxist oldugu iddiasindaki ‘milliyetçilik
solculuk’la harmanlanmis tuhaf ideolojik durumu var ve bu bugün de baki. Bask milliyetçiliginin babasi Sabina Arana (18651903), 1898’de kurulan ve bugün hala bölgede en fazla oy potansiyeline sahip Hiristiyan Demokrat PNV’nin de kurucu babasi. (Mart 2009 seçiminde 30 yil sonra iktidari Ispanyol Sosyalist Partisi’nin bölgedeki ortagi Euskadi Sosyalist Partisi ile Halk Partisi’nin koalisyonuna terk etmek zorunda kalsa da, PNV, yüzde 38.5 oraninda oyla birinci parti çikti) Ideolojik zemini sanayi devrimiyle bölgeye akan Isyanyollari dislayacak sekilde Bask irkini gözeten koyu Katolik bir gelenek, PNV’nin dayandigi.

MILLIYETÇILIGIN DIK ALASI

* 1960’larda ortaya çikan ETA (Euzkadi Ta Azkatasuna
Bask Anavatani ve Özgürlük) ise, Marxist oldugunu iddia etse de, milliyetçiligin dik alasini yapiyor. ETA’nin siyasi kanadi Batasuna’nin (Bask dilinde Birlik anlaminda) öncellerinden Herri Batasuna (Halkin Birligi), 1978’de kuruldugunda solcu milliyetçi siyasi gruplarin koalisyonu altinda Ispanya’yi demokrasiye tasiyan anayasaya ‘hayir’ diyen cephede yer almisti. Ortalama oy orani 1979’lardan beri yüzde 15’i nadiren asti. Su anki lideri Arnaldo Otegi, basta banka saldirisi gibi eylemlerden, sonralari fikirleri yüzünden sik sik hapse atilmis bir kisilik. Ayrilikçi emelleri olsa da Aralar gibi ilimli sol siyasi parti ve gruplar da mevcut.

SERBEST ORTAKLIK ÖNERISI
* Bask meselesi kimilerinin iddia edegeldigi gibi basit bir siddet meselesi degil. Gelinen asamada, Ispanyollar da Basklar da ateskes ve baris girisimlerinin basarisizligindan bezgin olsa bile, sorunu ‘ETA sorununa’ indirgemek mümkün degil. Batasuna/ETA çizgisine sahip çikmasa da, PNV’nin Bask’i Ispanya’dan ayri gayri gören durusu özünde farkli degil. Zira PNV de bu kadar genis çapli özerklik olmasina ragmen Bask’in statüsünü kafi bulmuyor. En son birkaç yil önce PNV lideri Juan Jose Ibarretxe, Madrid’e AB semsiyesi içinde Ispanyol devletiyle ‘serbest ortaklik’ önerdi. Simdilik iktidarda olmasalar da, bu, yarin iktidara gelmeyecekleri ve önerilerini savunmaya devam etmeyecekleri anlamina gelmiyor.

FRANSIZ BASK’I
* Bask örneginde en görmezden gelinen Fransa’daki Bask bölgesi olmustur. Fransizcasi ‘Le Pays Basque’, Bask dilinde ‘Ipparalde’ olan ve Asagi Navarre (Fransizca Basse
Navarre), Labourd, (Bask dilinde Lapurdi) ile Soule’den (Bask dilinde Zuberoa) mütesekkül bu bölge, ‘üniter’ Fransa içinde sadece PireneAtlantik idari bölgesinde yer alir. Ispanya’daki 2.2 milyonluk Bask nüfusa karsilik Fransa’da topu topu 270 bin Bask yasar, onlar da Fransiz toplumuyla bütünlesmistir. Fransiz Devrimi’nden sonra baslayan bu süreç 2. Dünya Savasi’nda Nazizme karsi mücadeleyle pekismistir. Sosyo ekonomik sartlar anlaminda Ispanya’dan farklari tarim, balikçilik ve turizm toplumu olmalaridir. Paris, Basklari ülkenin kültürel zenginligi sayar, lakin Bask dili (Euskera) cadde ve sokak tabelalarinda Fransizca’nin pesi sira yer alsa da, Fransiz devleti bu dilin egitimine soguk bakar. Euskera sadec özel okullarda ögretilirken, Bask dilinde yayinlar sinirlidir. Fransiz Batasuna’si siyasi parti degil dernek olarak örgütlenir. 1963’te kurulan Enbata partisi 1974’te terör destekçiliginden yasaklanmisken, 1974’te yerini alan Iparretarrak (Bask dilinde Kuzeyliler) de çok marjinal siyasi eylemlerden öteye gitmemistir. Zaten ETA’yla yildizlari hiç barismaz. Bugün hapiste tek bir üyeleri kalmis degil.

Velhasil tarihsel, sosyo ekonomik kosullarin farkli sekillendigi Fransa ile Ispanya’da Bask varolusunun farkliliklari ‘milliyetçilige’ dair tavri belirliyor. Bati Avrupa’da farkliliklarina karsin güçlü federal gelenek bulundugunu akilda tutarak, dünyadaki federalizm yahut konfederalizm örneklerine, bunlarin tarihi, cografi sosyolojik temellerini gözönünde tutarak bakalim. Bunlarin ne oldugunu bilerek bakalim. Kendi toplumsal sözlesmemizi sapla samani karistirmadan ortaya koymanin yollarini bulalim...

 

© 2013 Ceyda Karan
Avrupa Amerika Latin Amerika Afrika Ortadoğu Avrasya Asya / Pasifik Portreler