Ceyda Karan
Ortadogu
diğer yazılar
 
Önerdiklerim

 

 

Picot'nun mektuplari ve Cemal Pasa'nin hinci
Thursday, August 16, 2012
Cemal Pasa, Arap ulusçularindan intikamini alirken, Britanya ve Fransa Ortadogu haritasini nasil çizdi?
Suriye konusunda yazmaya aslinda kalemim varmiyor. Bir yildir analizler döktürüp duruyoruz da ne oluyor ki zaten! Lakin internette dolanirken, Robert Fisk'in 2005 yilinda Independent'ta yazdigi makaleye rastlayinca yeniden animsadiklarimi aktarma geregi hissettim. Tarihle alakadar zevat zaten bilir, bilmeyenler için söyle: 

Fransiz konsolosun oyunu
"1900'lerin baslarinda Osmanli Imparatorlugu ulusçuluk akimlariyla parçalanirken, bugünkü Lübnan ve Suriye'yi kapsayan topraklarda da Arap milliyetçileri hareketlilik içindedir. 1916'da Müslüman ve Hiristiyan 33 Arap aydini Beyrut'taki Fransiz konsolosuna mektuplarla basvurarak bagimsizliklarina kavusmalari yahut da bir nevi koruma altina girmeleri arzusuyla ‘medeni' diye andiklari ülkelerden yardim talep ederler. Osmanli ile Fransa savasa tutusunca konsolosluk kapatilir, o vakitler ‘tarafsiz' konumdaki ABD'nin korumasina verilir. Fransiz konsolosu, Misir'daki ikametgahina tasinirken, diplomatik teamüller icabi bütün belgeleri yok eder; 33 Arap aydinin mektuplari hariç... Fransiz konsolosuna tercümanlik yapan sahsiyet ise Sam'da zindana düsmüstür. Kurtulmak için Cemal Pasa'ya konsolosluga gizlenen mektuplari eleverir. Cemal Pasa, Araplarin bu ‘ihanetleri' karsisinda adeta çilgina döner. Hepsini bir bir evlerinden toplattirir ve iskenceden geçirttikten sonra Beyrut'taki meydanda astirir. O gün bugündür bu meydana Sehitler Meydani denmesinin sebebi hikmeti budur."

Cemal Pasa hincini alirken...
Mektuplari bilinçli olarak geride birakan sahsiyet Fransiz konsolos François Georges Picot'tan baskasi degil. Son Arap aydininin asilmasindan birkaç gün sonra Sir Mark Sykes ile Osmanli Imparatorlugu'nun paylasilmasini içeren gizli Sykes-Picot anlasmasini imzayan Picot yani... Cemal Pasa, ulusçuluk akimlarinin giderek gaz almasiyla bagimsizlik arzulari doruga çikan Arap aydinlarindan böylelikle hincini almistir. Eh bu esnada Ingiliz ve Fransizlar da Ortadogu'nun haritasini yeni bastan çizmekle istigal etmektedirler.

'Yerliler' birbirlerini bogazlarken
Malum pek çok kisi son dönemde yeniden Sykes-Picot anlasmasini anar oldu. Su farkla ki, hikayenin bu detayina pek giren yok. Daha ziyade ‘Büyük güçler bölge haritasini yeniden çizerken, aman biz isin disinda kalmayalim' mantigi hakim. Bu topraklar ne de olsa aliskin, ne yazik ki ‘yerliler' birbirini bogazlarken, birbirlerinin haritalar çizmesine. Bu kez Sehitler Meydani'nda idamlar yapilmiyor ama Suriye kentlerinin mahallelerinde toplar, kelleler uçusur oldu. Bu kez geride birakilan mektuplar yok lakin ‘meleklerle seytanlar' çarpistiriliyor. Suriye'de birilerinin rejim degisikligi emelleri ugruna çok canlar yaniyor. Haritanin nasil olacagi da pek bir meçhul.

'Karismak' ama nasil?
Türkiye'de Irak savasinin yol açtigi derin yaralarin ayirdinda olan, bölgenin tarihi dokusunu bilen, Suriye'deki her cepheden insana ‘dokunmus' ‘akli selim' insanlar var. Bu insanlar bir yildir ‘Türkiye Suriye'ye sessiz kalsin', ‘Aman birseye karismayin' demiyorlar. Tam tersine Türkiye'nin Suriye'de birlestirici/bütünlestirici bir unsur olarak ‘dertlere derman olabilecegini', ancak bu sekilde bölgede hakikaten etkisini artiracagini söylemeye çalisiyorlar... Amma velakin, her ne pahasina olursa olsun rejim degisikligi talep eden ve arzulari yerine bir türlü gelemeyen Cemal Pasa'nin hiddetinin bir benzerini farkli biçimde sergileyenler kadar dikkate alinmiyorlar. Üzücü olan da budur
© 2013 Ceyda Karan
Avrupa Amerika Latin Amerika Afrika Ortadoğu Avrasya Asya / Pasifik Portreler